Een jig kost je een middag en bespaart je maanden

Als ik een bedrijf bezoek, zoek ik altijd naar hetzelfde: de plek waar iemand elke dag dezelfde handeling doet, met een meetlat in de ene hand en een potlood in de andere. Daar zit bijna altijd tijd verborgen. En de oplossing is meestal een jig.

Wat een jig eigenlijk is

Een jig is een hulpstuk dat een werkstuk op de juiste plaats houdt of een handeling stuurt. Een mal om te boren op exact dezelfde plek. Een houder die een onderdeel recht klemt tijdens het lijmen. Een controlemal waarmee je in drie seconden ziet of een maat klopt. Het ziet er nooit spectaculair uit. Het is een stukje kunststof dat ervoor zorgt dat niemand meer hoeft na te denken over iets waar je niet over na wil denken.

In de fabriek: seconden die optellen

Bij een productielijn werkt het zo. Een operator plaatst, meet of richt een onderdeel, honderden keren per dag. Elke keer kost dat een paar seconden en elke keer is er een kleine kans op een afwijking. Een jig haalt beide weg. De handeling wordt sneller, en omdat het stuk altijd op dezelfde manier ligt, wordt het resultaat gelijk. Minder afkeur, minder nawerk, minder discussie over wie het nu weer scheef heeft gezet.

Het mooie is dat zo'n jig vaak gemaakt wordt voor een probleem dat iedereen al kent. Een operator die zegt "dit zou makkelijker kunnen" heeft meestal gelijk. Meestal ontbrak alleen de tijd of het budget om het te laten maken, omdat een gefreesde of gelaste variant al snel een project op zich wordt.

Bij de zelfstandige en de KMO: net zo nuttig

Je hoeft geen lijn met tientallen mensen te hebben om hier iets aan te hebben. Een zelfstandige installateur, een kleine werkplaats of een ontwerpbureau dat zelf kleine reeksen assembleert, loopt tegen hetzelfde aan, alleen is het eigen tijd die verloren gaat. Wie zelf drie uur per week besteedt aan afmeten, uitlijnen of iets "net goed" krijgen, betaalt die tijd uit eigen zak. Een jig die dat tot een kwartier terugbrengt, verdient zich snel terug.

Een voorbeeld dat ik vaak zie: iemand die steeds hetzelfde gat op dezelfde afstand van een rand moet boren, en dat telkens opnieuw aftekent. Eén geprinte boormal, en het aftekenen verdwijnt. Dat klinkt klein. Maar vermenigvuldig het met elke keer dat het voorkomt, en het is geen klein verhaal meer.

Waarom 3D printen hier zo goed past

Een jig is per definitie een stuk dat maar één keer, of maar in kleine aantallen, nodig is. Daar is een traditioneel gemaakte versie vaak te duur voor, en daar is 3D printen sterk in. Je krijgt precies de vorm die je nodig hebt, aangepast aan jouw onderdeel, binnen enkele dagen. En omdat het zo snel kan, durf je iteraties te doen. Past de eerste versie net niet goed in de hand, dan pas ik hem aan en print ik opnieuw. Dat is bij een gefreesde jig een stuk pijnlijker.

Voor het materiaal kijk ik naar wat de jig moet doorstaan. Een eenvoudige houder die zelden gebruikt wordt, kan prima in een gewone kunststof. Een jig die dagelijks hard werkt, heeft een stevigere keuze nodig, en op plekken waar iets slijt, kan een metalen inzetstuk de levensduur sterk verlengen. Een controlemal die op de tiende van een millimeter moet kloppen, print ik weer anders dan een eenvoudige houder.

Wanneer een jig niet de oplossing is

Ik zeg het ook eerlijk als iets geen jig nodig heeft. Gebeurt een handeling maar één of twee keer, dan is een jig overkill. En als een proces zo vaak herhaald wordt dat de slijtage de jig opeet, dan is een metalen versie beter, en dat zeg ik er dan bij. Een jig is een middel, geen doel.

Hoe je dit zelf kan herkennen

Loop eens door je werkdag of die van je team en zoek de handelingen die je vaak herhaalt, waar je telkens meet, richt of controleert, of waar af en toe iets fout loopt. Eén van die plekken is waarschijnlijk een jig waard. Je hoeft het niet zelf te ontwerpen. Een schets of een foto van de situatie is vaak genoeg om te beginnen.

Heb je zo'n plek in gedachten? Stuur me een foto en een korte uitleg. Dan kijken we samen of het de moeite loont.

SeCa Design, 3D printen, CAD design en reverse engineering in Gent.

info@secadesign.be | secadesign.be